Tối 18 tháng Giêng - tối 19 tháng Giêng
Thông [Fou T'song (傅聪) - con trai Fou Lei]:
Xe vừa nổ máy, mọi người đều hóa thành những kẻ dễ khóc, đứng sững trên sân ga, ngơ ngác; cho tới khi đoàn tàu dài chậm rãi rời hẳn nhà ga thì mới quay bước. Ra khỏi ga, ông Thẩm nhiều lần khuyên cha an ủi. Nhưng trên chiếc xích-lô trở về nhà, ai nấy đều không cầm được nước mắt. Minh [Zhū Mín (朱敏), vợ của Fou Lei] cứ thút thít khóc. Cả đêm hôm qua cha mẹ không sao ngủ được, lúc nào cũng trực giật mình tỉnh giấc. Hôm nay ngủ trưa, vừa mơ mơ màng màng thì lại tỉnh dậy tim như muốn nhảy ra khỏi lồng ngực. Vị đêm qua ở sân ga bao nhiêu năm cha chưa từng nếm lại - ngực đau thắt, bụng khó chịu, giống như những dịp thất tình ngày xưa. Chỉ vừa thốt lên một câu: “Cả ngày cứ phải gắng gượng mà cười,” mẹ đã òa lên nức nở. Thật sự, con ơi, lần này con đúng là “cả ngày phải cứ gắng nở nụ cười,” làm sao lòng người nỡ dứt! Trong đầu cha cứ mãi văng vẳng chuyện tháng Giêng năm 1953, nỗi cắn rứt lương tâm chẳng nguôi ngoai. Con ơi, cha đã từng làm khổ con, cha mãi mãi có lỗi với con, món nợ đời này không bao giờ chuộc hết được! Những ý nghĩ ấy không thôi bám rịt lấy cha, chỉ là cha không dám nói cho mẹ. Người ta một khi đã phạm sai lầm thì lương tâm vĩnh viễn không được yên! Quả thật, như Balzac đã nói: có những tội chỉ có thể chuộc chứ không thể gột rửa.
Tối 18
Đêm qua vừa đặt lưng xuống giường cha lại bồi hồi nhớ về tuổi thơ của con. Đứa trẻ tội nghiệp, sao tuổi thơ con lại giống tuổi thơ của cha đến thế? Cha hiểu, những vấp váp từ thuở nhỏ cũng chẳng phải không góp phần hun đúc nên thành tựu của con hôm nay; nhưng là một người cha, cha đã mắc biết bao lỗi lầm nặng nề. Suốt đời, cha tự nhủ mình không phụ lòng bạn bè, không thẹn với xã hội; vậy mà dưới mái nhà này, đối với con và mẹ con, cha đã gây nên không ít điều khiến lương tâm cắn rứt. Những điều đó, mấy năm nay cha vẫn thường nghĩ đến, nhưng mấy ngày qua chúng lại không ngừng dằn vặt, lởn vởn như một cơn ác mộng chẳng buông tha. Đau xót thay, phải đến khi ngoài bốn mươi lăm, cha mới thật sự biết thế nào là làm cha!
Cả ngày hôm nay tinh thần cha vẫn chưa hồi phục. Những cánh cửa thử thách trên đường đời thật khôn cùng, khi ta vượt qua gần hết cũng là lúc phải đi khỏi thế gian này. Nghĩ về những biến động tinh thần suốt hai ngày qua, phần lớn là vì cha chưa từng yêu con đến thế, vậy mà đúng vào lúc tình yêu ấy sâu nặng nhất, lại cũng chính là lúc chia ly! Cánh cửa thử thách này đối với cha và mẹ đều là kinh nghiệm chưa từng có. Đừng quên rằng tình mẫu tử mẹ dành cho con không đơn thuần là tình yêu thương thông thường, mà hơn cả là biết bao tâm huyết cùng những tủi hờn – tất nhiên là do lỗi của cha – nhiều, sâu sắc và đau đớn nhất. Người làm vườn tưới mầm hoa bằng máu và nước mắt, hoa thơm quả ngọt rồi cũng đến lúc phải đem cho đời hưởng; nhưng trước lúc chia tay sao tránh khỏi nỗi xót xa không dứt?
Cùng với tuổi thơ đau khổ của con trôi qua, là quãng thời thanh xuân cha chưa thấu tận thế nào nghĩa là làm cha. May mắn thay, con được trời ban cho sức chịu đựng phi thường, dù bất kỳ đòn giáng nào cũng không thể khuất phục con, nhờ vậy mà tội lỗi của cha phần nào giảm bớt. Nhưng kết quả hiện tại là một chuyện, sự thật ngày ấy lại là chuyện khác: dù cha đã chôn vùi quá khứ của mình, nhưng sai lầm thì mãi không thể vùi lấp. Con ơi, con ơi, con ơi, phải ôm con thế nào đây để bày tỏ nỗi ân hận và tình yêu của cha!
Cha
Tối 19
---
Đêm 30 tháng Giêng
Con yêu dấu,
Ngày hôm sau khi con đi, cha đã muốn viết thư nhưng sợ con thấy phiền nên lại thôi. Thế nhưng không ngày nào cha không nghĩ đến con. Sáng nào cũng vậy, tầm sáu bảy giờ cha lại tỉnh giấc, trằn trọc mãi thể vào giấc mà cũng chẳng rõ vì sao. Như thể mẹ của Christophe mỗi ngày ngồi lặng lẽ trong nhà, chốc chốc từng mảnh ký ức tuổi thơ của con trai lại hiện về trong trí nhớ. Cha và mẹ con cũng vậy, cứ nhắc nhau về những câu chuyện khi con lên hai, ba tuổi, đến năm sáu bảy tuổi - những chuyện như thế, kể mãi chẳng hết, nhưng lại chẳng dám nói ra. Bởi ở tuổi này con chỉ muốn hướng về phía trước, không muốn ngoái nhìn lại. Nếu cha mẹ cứ lôi thôi kể lại những chuyện từ thuở còn quấn tã, mũi dãi nhoè nhoẹt, e rằng chỉ làm con khó chịu. Con ơi, những điều đó cha hiểu cả, mẹ cũng hiểu cả. Chỉ là, tất thảy những gì thuộc về con sẽ mãi mãi khắc sâu trong tâm trí chúng ta, bất cứ khi nào cũng có thể hiện về, như từng bức tiểu họa, khiến cha mẹ vừa hạnh phúc vừa bùi ngùi.
Quả thật, quãng một tháng rưỡi con ở nhà lần này là khoảng thời gian hạnh phúc nhất trong đời cha mẹ. Niềm hạnh phúc ấy chẳng biết nên cảm tạ ai, đến nỗi dù cha không có tín ngưỡng song cũng không khỏi muốn ngước lên cảm tạ Thượng đế! Cha vui mừng vì cha đã có thêm một người bạn; khi con trai trở thành bạn, trên đời còn niềm hạnh phúc nào hơn thế! Dẫu sau này cha con ta gặp nhau ít, xa nhau nhiều, nhưng trong tinh thần cha vẫn thấy ấm áp, không còn cô độc. Cha tin chắc mình sẽ không trở nên lạc hậu, không đến nỗi cổ hủ khiến con chán ghét. Cha chỉ mong con đừng nghĩ rằng những gì cha nhìn và chiêm nghiệm từ “đỉnh dốc tuổi tác” là xa vời hay kém thực tế so với các con. Người lớn tuổi vốn hay nhìn về phía xa hơn; có nhiều điều lúc này con thấy cha nhìn sai, nhưng thời gian sẽ chứng minh cha không sai nhiều đến vậy.
Con ạ, những bài học cha nhận được từ con có lẽ chẳng ít hơn những gì con học được từ cha. Nhất là trong ba năm trở lại đây, con đã giúp cha có thêm biết bao kinh nghiệm sâu sắc về cuộc đời. Từ khi sống cùng con, cha đã học được sự nhẫn nại, học được cách nói năng khéo léo và học được cách nâng tình cảm lên cái đẹp cao cả.
Con đi rồi, ngay ngày hôm sau mẹ đã khóc, mắt sưng suốt hai ngày: đó là những giọt nước mắt hòa lẫn vui buồn. Chúng ta có thể thẳng thắn kể cho con nghe mà không hổ thẹn , cũng chẳng sợ con khó chịu. Dù sao thì con người vốn là loài sống bằng tình cảm; để tình cảm thỉnh thoảng bộc lộ ra cũng đâu có gì đáng xấu hổ. Huống hồ nước mắt của mẹ mãi mãi là giọt nước mắt trong sạch, đầy ắp tình thương.
Có vài chuyện cha muốn bàn thêm với con:
(1) Trương Ninh (张宁和 ) có viết thư, nhờ con thay mặt cha trang trọng cảm tạ anh ấy và nhắn lại rằng cha thấy cách xưng hô của anh ấy quá khách sáo. Khi nào rảnh, cha sẽ hồi âm cho anh ấy sau.
(2) Trương Chí-hoa (赵志华) và Thẩm Mai (沈枚) - nhất định phải viết thư cảm ơn họ; thư có thể ngắn, không sao, nhưng phải viết nhanh! Địa chỉ của Trương là: Dàn nhạc Giao hưởng Thượng Hải (đường Phúc Châu, Thượng Hải). Mao Từ-ân, Trần Bác-doanh cũng nhờ con viết thư ngay trong ngày. Những người khác như ông Du, ông Lý cũng nên viết. Các con có thể cùng nhau viết một lá chung. Tóm lại, thư ngắn cũng được, nhưng phải gửi sớm!
(3) Đàn piano đã đóng gói xong, hôm nay Công ty Du lịch Trung Quốc sẽ đến vận chuyển, nhưng tàu hỏa chưa chắc đã chất hàng được trong năm nay. Thùng hàng chứa đàn cũng đã đóng gói xong. Trong thùng gồm có: 1. Một tập Sonatas của Mozart. 2. Bốn tập bìa cứng Jean-Christophe. 3. Một tấm đệm ngồi. 4. Một chìa khóa đàn. 5. Một túi long não tinh (khoảng 4-5 lạng) - tất cả đựng chung trong một túi vải. Khi Công ty Du lịch Trung Quốc chuyển nó đến Bắc Kinh, con sẽ nhận được các giấy tờ sau: 1. Một giấy chứng nhận của Cục Văn hóa Hoa Đông. 2. Một giấy tờ của Công an (con nên lập tức giao cho đồng chí phụ trách phía Bắc Kinh). 3. Giấy phép ngà voi của con (họ nói sẽ dùng cho vận đơn nên đã để chung vào). Đồng thời họ sẽ thu phí vận chuyển địa phương tại Bắc Kinh khoảng mười vạn (100,000) - vì phía Thượng Hải không biết chính xác số tiền nên không thể thanh toán trước ở Thượng Hải.
Ở đây mỗi ngày trôi qua cha lại thấy nhớ con. Có lẽ buổi tối con sẽ nhận được thư chúng ta, muốn an ủi chúng ta. Hình bóng của Nhật Oánh khiến chúng ta nhớ đến con. Gặp cô ấy dường như có thể tạm giải tỏa nỗi nhớ.
Vốn định chờ thư con đến sẽ thêm vài dòng, nhưng chưa đợi được, đành gửi trước. Chúc con năm mới vui vẻ.
Cha của con
Đêm 30 tháng 1
Con biết đấy, cha mẹ rất muốn biết con ăn uống thế nào, ngủ nghỉ ra sao, phòng ở có ấm áp không, giường chiếu có đủ tiện nghi không.
